مامان بیا؛ استقلال کودکان در مدرسه
با بازگشایی مدارس و شروع سال تحصیلی جدید، بسیاری از والدین دوباره جملههای آشنایی میشنوند:
«مامان بیا تکلیفمو با هم انجام بدیم!»
«مامان، اینو چطوری بنویسم؟»
«مامان، کیفمو آماده میکنی؟»
«مامان، فردا منو بیدار میکنی؟»
گاهی این درخواستها والدین را متعجب میکند؛ مخصوصاً وقتی کودک در سال گذشته بسیاری از همین کارها را به تنهایی انجام میداد. شروع مدرسه برنامه روزانه کودک را تغییر میدهد و ممکن است او در روزهای اول به همراهی بیشتری نیاز داشته باشد.
در این شرایط یک سؤال مهم مطرح میشود: آیا کودک واقعاً انجام این کارها را بلد نیست یا برای شروع کار به حمایت و اطمینان والدین نیاز دارد؟
چرا شروع سال تحصیلی درخواست کمک را بیشتر میکند؟
بازگشایی مدارس فقط شروع دوباره کلاسها نیست. کودک باید ساعت خواب، زمان بیدار شدن، انجام تکالیف، آماده کردن کیف و برنامه روزانه خود را با شرایط مدرسه هماهنگ کند.
تغییر این برنامهها برای بعضی از کودکان فشار بیشتری ایجاد میکند. به همین دلیل، ممکن است کودک برای کارهایی که قبلاً انجام میداد، دوباره از مادر یا پدر کمک بخواهد.
گاهی کودک تکلیفش را بلد است، اما برای شروع منتظر مادر میماند. وسایل مدرسه را هم میشناسد، ولی ترجیح میدهد مادر کیفش را آماده کند.
حتی ممکن است جواب یک سؤال را بداند، اما قبل از فکر کردن بپرسد:
«مامان، درسته؟»
این رفتار همیشه نشانه تنبلی نیست. کودک گاهی فقط برای شروع کار به کمی اطمینان و همراهی نیاز دارد.
چطور در بازگشایی مدارس به استقلال کودک کمک کنیم؟
والدین در شروع سال تحصیلی جدید باید بین «کمک کردن» و «انجام دادن کارها به جای کودک» تفاوت بگذارند.
کودک به حمایت خانواده نیاز دارد، اما فرصت تلاش کردن هم برای او اهمیت زیادی دارد.
اگر کودک برای انجام تکلیف سراغ شما آمد، فوراً کنار او ننشینید و پاسخ سؤال را نگویید. ابتدا از او بخواهید خودش کار را شروع کند.
برای مثال میتوانید بگویید:
«اول خودت شروع کن؛ اگر جایی مشکل داشتی، من کنارت هستم.»
وقتی کودک میپرسد:
«مامان، این سؤال رو چطوری حل کنم؟»
به جای گفتن جواب، از او بپرسید:
«اول خودت بگو چه فکری میکنی؟»
این روش به کودک فرصت میدهد فکر کند، راهحل پیدا کند و نتیجه تلاش خودش را ببیند.
مسئولیتهای کوچک مدرسه را به کودک بسپاریم
استقلال کودکان در مدرسه از کارهای ساده روزمره شروع میشود. کودک با انجام همین مسئولیتهای کوچک، اعتماد بیشتری به تواناییهای خودش پیدا میکند.
در روزهای ابتدایی بازگشایی مدارس میتوانید مسئولیتهای زیر را به کودک بسپارید:
🎒 آماده کردن کیف مدرسه
📚 بررسی وسایل مورد نیاز روز بعد
⏰ تنظیم ساعت بیدار شدن
✏️ خواندن صورت سؤال قبل از درخواست کمک
📖 مشخص کردن زمان انجام تکالیف
👟 آماده کردن لباس و وسایل مدرسه
روزهای اول میتوانید این کارها را همراه کودک تمرین کنید. بعد از چند بار تمرین، اجازه دهید خودش مسئولیت آنها را بر عهده بگیرد.
این روند به کودک کمک میکند کمکم برای برنامه روزانه خودش تصمیم بگیرد و مسئولیت بیشتری قبول کند.
به جای «خودت انجام بده»، فرصت تلاش ایجاد کنیم
وقتی کودک برای انجام کاری کمک میخواهد، بعضی والدین سریع میگویند:
«خودت بلدی!»
یا:
«دیگه بزرگ شدی، باید خودت انجام بدی.»
این جملهها همیشه نتیجه خوبی ندارند. حتی ممکن است ترس کودک از اشتباه کردن را بیشتر کنند.
بهتر است جملهای حمایتکننده به کار ببریم:
«میدونم میتونی؛ اول خودت امتحان کن، اگر لازم شد من کمکت میکنم.»
این جمله هم حمایت والدین را نشان میدهد و هم به کودک فرصت تلاش میدهد.
کودک در چنین شرایطی یاد میگیرد که کمک خواستن اشکالی ندارد. در کنار آن، خودش نیز میتواند برای حل مسئله تلاش کند و راهحل مناسب پیدا کند.
چه زمانی باید بیشتر به رفتار کودک توجه کنیم؟
هر درخواست کمک، نشانه وابستگی نیست.
گاهی کودک خسته است. شروع سال تحصیلی نیز میتواند تغییرات زیادی در برنامه روزانه او ایجاد کند. در بعضی موقعیتها هم کودک واقعاً به همراهی والدین نیاز دارد.
اگر کودک همیشه برای کارهایی که بلد است سراغ والدین میرود، مرتب تأیید میگیرد، از اشتباه کردن میترسد یا تکالیف و مسئولیتهای مدرسه را کاملاً به والدین میسپارد، بهتر است علت این رفتار را بررسی کنیم.
در چنین شرایطی، گفتن جمله «باید خودت انجام بدی» کافی نیست.
کودک ممکن است به فرصت بیشتری برای تجربه موفقیت، تصمیمگیری و حتی اشتباه کردن نیاز داشته باشد.
والدین میتوانند با کاهش تدریجی کمکهای مستقیم، فرصت بیشتری برای تجربه و یادگیری در اختیار کودک قرار دهند.
استقلال کودکان در مدرسه از خانه شروع میشود
بازگشایی مدارس فرصت خوبی برای تمرین مسئولیتهای متناسب با سن کودک است.
والدین همچنان میتوانند کنار کودک باشند و هر جا لازم بود به او کمک کنند. در عین حال، کودک باید فرصت داشته باشد بخشی از کارهای روزانه خودش را انجام دهد.
به کودک نشان دهیم:
«مامان و بابا کمکم میکنند، اما قرار نیست همه کارها را به جای من انجام بدهند.»
آماده کردن کیف، شروع کردن تکلیف، برنامهریزی برای روز بعد و تلاش برای پیدا کردن پاسخ یک سؤال، تجربههایی ساده اما مهم هستند.
در شروع سال تحصیلی جدید، به جای انجام دادن همه کارها برای کودک، فرصت بیشتری برای تلاش کردن در اختیار او قرار دهیم.
کمک به اندازه نیاز، فرصت برای تجربه و اعتماد به تواناییهای کودک.
در گام آفتاب نیز در کنار آموزش درسی، به رشد مهارتهای فردی و مسئولیتپذیری دانشآموزان توجه میکنیم. مسیر رشد دانشآموز فقط به یادگیری مطالب کتابهای درسی محدود نمیشود. مهارتهای فردی و اجتماعی نیز بخش مهمی از تجربه مدرسه را تشکیل میدهند.